Вештачката интелигенција и нејзиното влијание врз планетата: Колку чини секој збор?

Кога станува збор за влијанието на вештачката интелигенција (AI) врз животната средина, не е лесно да се донесе јасен став дали и како да се чувствуваме при секојдневната употреба на AI модели како ChatGPT.

Едно едноставно текстуално прашање што го поставуваме до AI генерира емисии на јаглерод диоксид измерени во грамови CO₂ — што е околу 0,0000001% од годишниот јаглероден отпечаток на просечниот Американец, велат експертите. Тоа значи дека неколку или дури илјадници прашања не влијаат значително на глобалната емисија ако ги разгледуваме индивидуално.

Меѓутоа, кога ќе ги собереме сите тие прашања од милијардите корисници кои секојдневно користат AI за текст, слики и видео, вкупната потрошувачка на енергија и емисии стануваат многу поголеми. Центрите за податоци каде што работат овие AI модели понекогаш трошат повеќе електрична енергија од цели градови. Поради очекуваниот пораст на оваа потрошувачка, некои енергетски компании продолжуваат да ги користат електраните на јаглен и градат нови електрани што користат природен гас, кои се помалку еколошки пријателски. Дополнително, за ладење на овие големи компјутерски системи се користи вода — околу едно шише вода за секои 100 зборови што ги генерира ChatGPT.

Ова не значи дека треба целосно да се откажеме од користење на AI, но експертите препорачуваат внимателно и свесно користење. Гудрун Зохер, професорка по компјутерски науки од Универзитетот за применети науки во Минхен, истакнува дека AI треба да се користи кога има вистинска потреба и смисла, а не за секојдневни, едноставни задачи.

На пример, за едноставни информации, како работно време на продавница или основни факти, подобро е да се користат класични пребарувачи или директни извори, бидејќи според студијата на Goldman Sachs од 2024, едно пребарување на Google троши околу 10 пати помалку енергија од едно прашање поставено до ChatGPT. Сепак, со напредокот на технологијата и вградувањето на AI во пребарувачите, како во Google Gemini, се отвораат начини да се намали потрошувачката, на пример со исклучување на AI резимеата.

Од друга страна, кога станува збор за сложени задачи како сумирање на големи текстови, преводи или анализи, AI е многу корисна и може да ги намали вкупните емисии, бидејќи ви штеди време и напор. Според професорот Бил Томлинсон од Универзитетот во Калифорнија, Ирвин, во одредени случаи користењето AI може дури да произведе помалку јаглероден отпечаток отколку кога задачата ја извршувате сами.

Еден пример е тоа што AI за секунди може да генерира текст или слика, додека напишувањето или цртањето од корисникот би однело часови, со поголема потрошувачка на енергија и емисии.

Исто така, не сите AI модели се еднакви. Постојат големи, сложени модели кои трошат повеќе енергија, и помали, енергетски поефикасни модели кои се доволни за едноставни задачи. На пример, ChatGPT им нуди на корисниците избор меѓу модели како GPT-4o, GPT-4.5 и o4-mini, при што „мини“ моделот често е сосема доволен за повеќето барања.

Истражувањата покажуваат дека поголемите модели даваат поточни одговори, но со цена на поголема енергетска потрошувачка. Затоа е важно да се избира моделот кој најдобро одговара на сложеноста на задачата.

Покрај ова, корисниците можат да намалат потрошувачка со побарање пократки и појасни одговори и поставување поконцизни прашања, бидејќи секој дополнителен збор што AI го обработува трошии повеќе енергија.

Вредно е да се напомене и дека користењето на AI не се сведува само на активните прашања, туку и на „пасивната“ употреба — како што е сортирањето на содржини на социјалните мрежи, препораките за музика и филтрирањето спам, кои исто така трошат енергија и придонесуваат за емисиите.

Светот се соочува со предизвикот како да го користи бенефитот од AI, а при тоа да ја намали штетата по животната средина, а тоа бара вложување во поодржливи технологии и одговорна употреба од сите нас.